Pod Guzowem zmieszała się krew z ołowiem - Guzów koło Radomia

Powiedzenie
„
Pod Guzowem zmieszała się krew z ołowiem
” 
to jedno z najbardziej sugestywnych sformułowań w polskiej tradycji historycznej, odnoszące się do tragizmu wojen domowych.
Oto szerszy kontekst i znaczenie tego sformułowania:

1. Geneza i symbolika
Fraza ta powstała jako komentarz do bitwy pod Guzowem (5 lipca 1607 roku). Było to największe starcie zbrojne tzw. rokoszu Zebrzydowskiego, w którym wojska króla Zygmunta III Wazy starły się z oddziałami zbuntowanej szlachty. 

• „Krew z ołowiem”: Metafora ta podkreśla brutalność walki i ogromną liczbę wystrzelonych pocisków (ołowiu). W szerszym znaczeniu symbolizuje przelanie „bratniej krwi” – po obu stronach walczyli Polacy, często członkowie tych samych rodów.
  
• „Zabił Junosza Junoszę”: To często dopisywany drugi fragment powiedzenia. Herb Junosza (przedstawiający barana) był bardzo popularny wśród szlachty mazowieckiej. Sformułowanie to stało się symbolem bratobójstwa, gdzie ludzie tego samego stanu i herbu zabijali się nawzajem w imię politycznych sporów. 
  

2. Obecność w literaturze
Powiedzenie to przetrwało głównie dzięki literaturze XIX-wiecznej, która chętnie sięgała po motywy szlacheckie i historyczne:

• Jan Zacharyasiewicz: W swoich utworach (np. w cyklu „Powieści”) przytaczał ten fragment jako „starą pieśń”, co pomogło utrwalić go w świadomości czytelników.
  
• Tradycja ludowa: W okolicach Szydłowca i Radomia (gdzie leży wieś Guzów) fraza ta funkcjonowała jako element lokalnego folkloru i opowieści o „polu bitwy”, które przez lata miało przypominać o klęsce rokoszan. 
  

3. Dlaczego to powiedzenie było tak ważne?
Bitwa pod Guzowem była momentem zwrotnym w historii I Rzeczypospolitej. Choć król wygrał militarnie, musiał ogłosić amnestię, co ostatecznie osłabiło autorytet władzy królewskiej na rzecz „złotej wolności” szlacheckiej. Powiedzenie o „krwi i ołowiu” stało się przestrogą przed anarchią i brakiem porozumienia, które prowadzą do samounicestwienia narodu. 
Dziś cytat ten jest przywoływany przez historyków (m.in. w publikacjach Muzeum Historii Polski) jako najkrótsza charakterystyka tamtego konfliktu.